VII– STOK BEYANLARINA İLİŞKİN HÜKÜMLER A- İŞLETMEDE MEVCUT HALDE KAYITLARDA YER ALMAYAN MALLAR İLE DÜŞÜK BEDELLE YER ALAN MAKİNE TECHİZAT VE DEMİRBAŞLARIN BELLİ BİR TARİHE KADAR KAYDA ALINMASI 1-Kapsam 4811 sayılı Kanunun 11 inci maddesi hükmü ile gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerine (adi, kollektif ve adi komandit şirketler dahil) işletmelerinde mevcut olduğu halde kayıtlarında yer almayan emtia, makine, techizat ve demirbaşları ile kayıtlarında düşük değerle yer alan makine, techizat ve demirbaşlarını yasal kayıtlarına intikal ettirmek suretiyle, kayıtlarını fiili duruma uygun hale getirmelerine imkan sağlanmıştır. Faturasız emtia, makine, techizat ve demirbaşlar ile düşük değerle yer alan makine, techizat ve demirbaşların kayıtlara intikal ettirilmesine imkan veren düzenleme, bütün gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerini kapsamaktadır. Uygulama kapsamına, serbest meslek erbabı, ferdi ticari işletmeler, adi ortaklıklar, kollektif şirketler, adi komandit şirketler ile sermaye şirketleri, kooperatifler, iktisadi kamu müesseseleri, dernek ve vakıflara ait iktisadi işletmeler ve iş ortaklıkları dahil bulunmaktadır. 2- Değerleme ve Beyan Uygulama kapsamında olan mükellefler, işletmelerinde mevcut olduğu halde kayıtlarında yer almayan emtia, makine, techizat ve demirbaşlar ile kayıtlarında düşük değerle yer alan makine, techizat ve demirbaşlarını bu Kanunun yürürlüğe girdiği ayı izleyen üçüncü ayın son iş gününe kadar bir envanter listesi ile katma değer vergisi yönünden bağlı oldukları vergi dairelerine bildireceklerdir. Bu kıymetler, bildirim tarihindeki rayiç bedelle değerlenmek suretiyle envanter listesinde gösterilecektir. Rayiç bedel, o kıymetin değerleme günü itibarıyla normal alım satım bedelidir. Dolayısıyla bu bedel, mükellefin kendisi tarafından bizzat tespit edebileceği gibi bağlı olduğu meslek kuruluşuna da tespit ettirilebilecektir. Bildirilen kıymetler yasal kayıt süresi içerisinde kayıtlara intikal ettirilecektir. Envanter listesinin şekli en az aşağıdaki bilgileri ihtiva etmek şartıyla serbestçe (bilgisayar dökümü dahil) belirlenebilecektir. a) Mükellefiyete ilişkin bilgiler; -Adı soyadı veya unvanı, b) Emtia, makine, techizat veya demirbaşlara ilişkin bilgiler; - Cinsi, Bu madde hükmüne göre bildirilecek emtia; alım satım işletmelerinde satışa hazır malları, imalatçı işletmelerde ise hammadde, malzeme, yarı mamül ve mamül malları ifade etmektedir. Aynı şekilde inşaat işletmelerinin (yıllara yaygın inşaat onarım işi, kat karşılığı veya kendileri adına inşaat yapıp satanlar) varsa inşa edilen ve emtia niteliğindeki gayrimenkulleri (daire, dükkan vs) ile üretimde kullandıkları demir, çimento, tuğla gibi ilk madde ve malzemelerini veya yarı mamullerini de bildirmeleri mümkündür. 3- Bildirilen malların satış bedelinin beyan edilen değerinin altında olamayacağı 4811 sayılı Kanunun 11 inci madde hükmüne göre, kayıtsız stok bildiren mükellefler bu mallarını satmaları halinde, defterlere kaydedilecek satış bedeli kayıtlı değerinden düşük olamayacaktır. Gerçek satış bedelinin kayda alınan bedelden düşük olması halinde, kazancın tespitinde kayıtlı bedel dikkate alınacaktır. Bildirime dahil edilen varlıklar için amortisman ayrılmayacaktır. 4- Vergisel Yükümlülükler 4811 sayılı Kanunun 11 inci maddesi uyarınca beyan edilerek kayıtlara intikal ettirilen makine, techizat ve demirbaşlar ile genel orana tabi emtianın bedeli üzerinden % 10 oranı, diğer emtianın bedeli üzerinden ise bu emtianın tabi olduğu oranların yarısı esas alınmak suretiyle katma değer vergisi hesaplanarak, 2 No.lu ayrı bir beyanname ile sorumlu sıfatıyla beyan edilecek ve aynı süre içinde ödenecektir. 11 inci madde hükmüne göre verilecek 2 No.lu Katma Değer Vergisi Beyannamesi, aylık vergilendirme dönemine tabi mükelleflerde stok beyanının yapıldığı tarihi izleyen ayın, 3 aylık vergilendirme dönemine tabi mükelleflerde ise stok beyanının tesadüf ettiği 3 aylık dönemi izleyen ayın, 25 inci günü mesai saati bitimine kadar verilecektir. Bu vergi, kayıtlarda düşük değerle yer alan makine, techizat ve demirbaşların değerleme farkı üzerinden hesaplanır. -Stoklarda bulunduğu halde, kayıtlarda yer almayan emtia, makine, teçhizat ve demirbaşlara ait sorumlu sıfatıyla beyan edilecek vergi, kendilerince veya ilgili meslek kuruluşlarınca belirlenecek rayiç bedel üzerinden hesaplanır. Kayıtlarda düşük değerle yer alan makine, teçhizat ve demirbaşlara ait verginin hesabında ise, bu şekilde belirlenecek rayiç bedel ile kayıtlarda yer alan tutar arasındaki fark esas alınır. -Verginin beyanı vergi sorumlularına ait ayrıca verilecek 2 No.lu Katma Değer Beyannamesi ile yapılır. Beyanname, 1 aylık vergilendirme dönemine tabi mükelleflerde stok beyanının yapıldığı tarihi izleyen ayın, üç aylık vergilendirme dönemine tabi mükelleflerde ise stok beyanının tesadüf ettiği üç aylık dönemi izleyen ayın 25 inci günü mesai saati bitimine kadar verilir. Beyan edilen vergi de beyan dönemi içinde ödenir. -Beyan edilen emtia üzerinden hesaplanan katma değer vergisi, 1 no.lu beyannamede genel esaslar çerçevesinde mal ve hizmet teslimleri üzerinden hesaplanan katma değer vergisinden indirilecektir. Ancak, gerek kayıtlarda yer almayan gerekse düşük değerle yer alan makine, teçhizat ve demirbaşların bedeli üzerinden hesaplanarak ödenen katma değer vergisinin indirimi mümkün olmayıp bu tutar, verginin ödendiği yılın gelir ve kurumlar vergisi matrahlarının belirlenmesinde gider olarak dikkate alınacaktır. -Katma Değer Vergisi Kanununun 9 uncu maddesinin (2) numaralı fıkrasında; fiili yada kaydî envanter sırasında belgesiz mal bulundurulduğunun tespiti halinde, bu alışlar nedeniyle, ziyaa uğratılan katma değer vergisinin, belgesiz mal bulunduran mükelleften aranacağı, bu uygulamaya göre yapılan tarhiyata vergi ziyaı cezası uygulanacağı hükmü yer almaktadır. 4811 sayılı Kanun’un 11 inci maddesinin (3) numaralı fıkrasına göre, stok beyanı kapsamında sorumlu sıfatıyla katma değer vergisi beyan eden mükelleflerde bu hüküm uygulanmaz. 5- Beyan Edilen Kıymetlerin Kayıtlara İntikali Bilanço esasına göre defter tutan mükellefler, aktiflerine intikal ettirdikleri emtia için ayrı, makine, teçhizat ve demirbaşlar için ayrı olmak üzere pasifte karşılık hesabı açılacaktır. Karşılık hesabı, kayıtlarda düşük değerle yer alan makine, teçhizat ve demirbaşlar için değerleme farkı tutarı kadar olacaktır. Belgesiz iktisadi kıymetin iktisabı için çek, senet veya başka bir değer verilmişse karşılık olarak bunlarla ilgili hesap gösterilecektir. Emtia için ayrılan karşılık, ortaklara dağıtılması veya işletmenin tasfiye edilmesi halinde, sermayenin unsuru sayılır ve vergilendirilmez. İşletme hesabı esasına göre defter tutan mükellefler ise beyan ettikleri emtiayı defterlerinin gider kısmına satın alınan mal olarak kaydedeceklerdir. ÖRNEK:1- (Y) Limited Şirketi, stoklarında bulunan ancak kayıtlarında yer almayan (A) malına ilişkin envanter listesini hazırlamıştır. Genel oranda katma değer vergisine tabi olan bu malın kendisi tarafından belirlenen rayiç bedeli 20 milyar liradır. Şirketin bu bildirimine ilişkin muhasebe kayıtları aşağıdaki şekilde olacaktır. 525 KAYDA ALINAN EMTİA KARŞ. 20.000.000.000.-TL Bu malın satılması halinde kayıtlara intikal ettirilecek satış bedeli 20.000.000.000.-TL’nın altında olmayacaktır. ÖRNEK:2- (B) Anonim Şirketi kayıtlarında yer almayan makine ve demirbaşlarını bildirmek istemektedir. Sabit kıymetlerin mükellefçe belirlenen rayiç bedeli 40 milyar lira olup envantere alınmasına ilişkin muhasebe kayıtları aşağıdaki şekilde yapılacaktır. 253 TESİS MAKİNA VE CİHAZLAR 40.000.000.000.-TL (B) Anonim Şirketi, söz konusu makine ve demirbaşlarını 31/12/2003 tarihine kadar satarsa, bu satıştan sonra, satmadığı takdirde 31/12/2003 tarihinde aşağıdaki muhasebe kaydını yapacaktır. 526 DEMİRBAŞ MAKİNE VE TEÇHİZAT 40.000.000.000.-TL _______________________________ / ________________________________ 253 TESİS MAKİNE VE CİHAZLAR 40.000.000.000.-TL
B- KAYITLARDA YER ALDIĞI HALDE İŞLETMEDE MEVCUT OLMAYAN MALLARIN BEYANI 4811 sayılı Kanunun 12 nci maddesi hükmü ile gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerine (adi, kollektif ve adi komandit şirketler dahil) kayıtlarında yer aldığı halde işletmelerinde mevcut olmayan mallarını, bu Kanunun yürürlüğe girdiği ayı izleyen üçüncü ayın son iş gününe kadar fatura düzenlemeleri ve her türlü vergisel yükümlülüklerini yerine getirmek suretiyle kayıt ve beyanlarına intikal ettirmeleri ve böylece kayıtlarını fiili duruma uygun hale getirmeleri imkanı verilmiştir. 1- Kapsam Bu hüküm, bütün gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerini kapsamaktadır. Uygulama kapsamına; ferdi işletmeler, adi ortaklıklar, kollektif şirketler, adi komandit şirketler ile sermaye şirketleri, kooperatifler, iktisadi kamu müesseseleri , dernek ve vakıflara ait iktisadi işletmeler ve iş ortaklıkları dahil bulunmaktadır. 2- Belge Düzeni Madde kapsamında düzenlenecek faturalarda alıcıya ilişkin bilgiler yerine, “4811 sayılı Kanunun 12 nci maddesi çerçevesinde düzenlenmiştir” ibaresi yazılacaktır. 3- Değerleme Faturada yer alacak bedel, söz konusu malla aynı neviden olan malların gayri safi kar oranı dikkate alınarak tespit edilecektir. Gayri safi kar oranının yasal kayıtlardan tespit edilemediği hallerde, mükellefin bağlı olduğu meslek odalarının belirleyeceği oranlar esas alınacaktır. 4- Vergisel İşlemler ve Muhasebe Kayıtları Yukarıda açıklanan şekilde faturalanan ve yasal defterlere kaydedilen mallarla ilgili işlemler, normal satış işlemlerinden bir farklılık arz etmemektedir. Faturada malın tabi olduğu oranda katma değer vergisi hesaplanacak ve ilgili dönem beyannamesine dahil edilecek, satış hasılatı yıllık gelir veya kurumlar vergisi matrahının hesaplanmasında da dikkate alınacaktır. ÖRNEK: (Y) Limited Şirketi, kayıtlarında yer aldığı halde stoklarında mevcut olmayan mallarını faturalandırarak kayıtlarını fiili duruma uygun hale getirmek istemektedir. Şirketin ticaretini yaptığı genel oranda KDV’ne tabi olan (A) malının kayıtlarında bulunan ancak stoklarda yer almayan miktarı 20 ton olup kendi kayıtlarına göre bu malın birim maliyeti 150.000TL/Kg ve gayri safi karlılık oranı ise %10’dur. (Y) Limited Şirketi bu mala ilişkin düzenleyeceği faturada 3.300.000.000 TL satış bedeli ve 594.000.000TL KDV gösterecektir. Düzenlenen bu faturanın muhasebe kayıtlarına intikali aşağıdaki şekilde olacaktır. ________________________________ / ____________________________ 600 YURTİÇİ SATIŞLAR 3.300.000.000.-TL Bu kayıtta yer alan 689 numaralı hesap yerine gerçek duruma uygun olması halinde diğer hesaplardan; kasa, banka, çek, alacak senedi veya cari hesaplardan biri kullanılabilecektir.Örneğin, kayıtsız yapılan satış karşılığında alacak senedi alınmış olması halinde kayıt aşağıdaki şekilde olacaktır. Fatura düzenlenmek suretiyle bu bölümde açıklandığı şekilde kayıtlara intikal ettirilen malların daha önceki dönemlerde satıldığının tespit edilmesi halinde, geçmişe yönelik tarhiyat yapılmayacağı gibi ceza ve faiz de uygulanmayacaktır. 5- Yeminli Mali Müşavirlerin Sorumluluğu Tam tasdik sözleşmesi çerçevesinde daha önceki dönemlerine ilişkin rapor düzenlenmiş bulunan mükelleflerin, 4811 sayılı Kanunun 12 nci maddesi hükmünden yararlanmaları halinde, raporu düzenleyen yeminli mali müşavirin bu işlemlerle sınırlı olarak sorumluluğu aranmayacaktır. C- DİĞER KANUNLARIN UYGULANMASI 4811 sayılı Kanun bir af kanunu olmadığı gibi işlenmiş olan suçların takibatını önlemeye yönelik hükümler de içermemektedir. Kanunun 11 ve 12 nci maddeleri münhasıran vergi ile ilgili yükümlülüklere ilişkindir. Bu nedenle bu bildirimler; -765 sayılı Türk Ceza Kanunu, ve diğer kanunlar gereği soruşturma ve inceleme başlatılması için kullanılmayacaktır. Diğer bir ifadeyle bu bilgiler soruşturma ve takibatların hareket noktası olmayacağı gibi yasal görevi gereği bu bilgilere sahip olanlar bunları Maliye Bakanlığı ve yargı organları dışında hiçbir kişi veya kuruma vermeyeceklerdir. D- DİĞER HUSUSLAR 4811 sayılı Kanunun 11 ve 12 nci maddelerinin uygulanmasına ilişkin olarak yapılan işlem ve bildirimlerin doğruluğu Maliye Bakanlığınca incelenebilecektir. E- KIYMETLİ MADEN VE ZİYNET EŞYASI İLE İLGİLİ DEĞERLEME FARKLARININ BEYANI 4811 sayılı Kanunun 13 üncü maddesinde “1. Gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri (adi, kollektif ve adi komandit şirketler dahil); esas faaliyetleri ile ilgili olarak 31.12.2002 tarihi itibarıyla işletmelerinde mevcut olup, kayıtlarında yer alan kıymetli maden (altın, platin ve gümüş) ve kıymetli taşlar (elmas, pırlanta, yakut, zümrüt, topaz, safir, zebercet ve inci) ile bunlardan yapılmış ziynet eşyasını aynı tarih itibarıyla borsa rayici, borsa rayici olmayanlarda emsal bedeli ile değerlemek suretiyle hesaplayacakları değerleme farklarını cins, vasıf ve miktarlarını belirten bir beyanname ile bu Kanunun yürürlüğe girdiği ayı izleyen üçüncü ayın son iş gününe kadar bağlı oldukları vergi dairelerine bildirmek kaydıyla, ilgili malların maliyet bedellerine ilave suretiyle defterlerine intikal ettirebilirler. 2. (1) numaralı fıkra hükmüne göre beyan edilecek değerleme farkları % 2,5 oranında vergiye tabi tutulur. Bu suretle tahakkuk ettirilen vergi, beyanname verme süresi içinde ödenir. Ödenen bu vergiler, gelir ve kurumlar vergisinden mahsup edilemez, gelir ve kurumlar vergisi matrahının tespitinde gider olarak kabul edilmez. 1- Kapsam Kanunun bu maddesi hükmünden, esas faaliyetleri kıymetli maden (altın, gümüş ve platin) ve kıymetli taşlar (elmas, pırlanta, yakut, zümrüt, topaz, safir, zebercet ve inci) ile bunlardan yapılmış ziynet eşyasının imali veya alım-satımı olan gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri (adi, kollektif ve adi komandit şirketler dahil) yararlanabileceklerdir. Bu mükelleflerin madde hükmünden yararlanabilmeleri için belirtilen kıymetli maden ve kıymetli taşların 31/12/2002 tarihinde işletmelerinde fiilen mevcut olması ve kayıtlarında bunlara yer verilmiş olması şarttır. 2- Başvuru Süresi ve Şekli Maddenin konusuna giren emtiaya sahip bulunan mükellefler, 31/12/2002 tarihi itibarıyla bunları borsa rayici ile borsa rayici olmayanları da emsal bedeli ile değerlemek suretiyle hesaplayacakları değerleme farklarını cins, vasıf ve miktarını belirten ve ekte örneği yer alan (EK:13) bir beyanname ile bu Kanunun yürürlüğe girdiği ayı izleyen üçüncü ayın son iş günü olan 30 Mayıs 2003 tarihine kadar bağlı oldukları vergi dairelerine bildirmek zorundadırlar. Ancak, adi ortaklıklar, kollektif şirketler ve adi komandit şirketlere ilişkin beyannameler, ortaklar tarafından müştereken imzalanmak suretiyle ortaklıkların katma değer vergisi yönünden bağlı oldukları vergi dairelerine verilecektir. 3- Vergileme ve Ödeme Süresi Kanunun kapsamında olan ve madde hükümlerinden yararlanmak isteyen mükellefler, 31/12/2002 tarihinde fiilen işletmelerinde bulunan ve kayıtlarında da yer verilmiş olan kıymetli maden (altın, gümüş ve platin) ve kıymetli taşlar (elmas, pırlanta, yakut, zümrüt, topaz, safir, zebercet ve inci) ile bunlardan yapılmış ziynet eşyasını borsa rayici, borsa rayicinin olmaması halinde emsal bedeli ile değerlemeleri sonucunda, kayıtlı değeri ile değerleme sonucu erişilen değer arasındaki değerleme farkı üzerinden %2,5 oranında vergi ödemek zorundadırlar. Bu verginin beyanname verme süresi içinde ödenmesi gerekmektedir. Öte yandan, süresinde ödenmeyen vergiler, 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre takip ve tahsil edilecektir. Bu nedenle tahakkuk eden vergilerin süresinde ödenmemesi madde hükmünden yararlanılmasına engel teşkil etmeyecektir. 4- Beyan Edilen Değerleme Farklarının Kayıtlara Geçirilmesi Bilanço esasına göre defter tutan mükelleflerin, bu Kanun hükümlerine göre değerledikleri emtialara ilişkin ortaya çıkmış olan değerleme farkları karşılığında bilançonun pasifinde bir karşılık hesabı açmaları gerekmektedir. Bilançonun pasif kısmında açılan hesapta takibi yapılan bu karşılık, ortaklara dağıtılması veya işletmenin tasfiye edilmesi halinde sermayenin bir unsuru sayılacak ve vergiye tabi tutulmayacaktır. İşletme hesabı esasına göre defter tutan mükelleflerin, yapmış oldukları değerleme sonucunda ortaya çıkan değerleme farklarını, işletme defterlerinin gider kısmına, satın alınan mal olarak kaydetmeleri gerekecektir. Mükelleflerin beyanname ile bildirmiş oldukları değerleme farklarını genel esaslar çerçevesinde defterlerine kaydetmeleri gerekmektedir. 5- Diğer Hususlar a) Değerleme farkları üzerinden alınan %2,5 oranındaki vergi, gelir ve kurumlar vergisinden mahsup edilemez; gelir ve kurumlar vergisi matrahının tespitinde gider olarak değerlendirilemez. b) Madde hükümlerinden yararlanılarak borsa rayici esas alınmak suretiyle yapılacak beyanlarda, 31/12/2002 tarihi itibarıyla İstanbul Altın Borsasında uygulanmakta olan borsa rayici esas alınacaktır. c) Mükelleflerin beyan etmiş oldukları değerleme farklarını, idarenin inceleme hakkı saklıdır. d) Değerleme farklarının beyanında kullanılan beyannameler üzerinden de diğer beyannameler üzerinden alınan vergi ve payların alınması gerektiği tabiidir. |